Cơ dép (Soleus muscle) là cơ phẳng rộng ở khoang sau của cẳng chân chạy từ vùng dưới đầu gối đến gót chân và nằm sâu phía dưới cơ sinh đôi. 2 cơ này cùng với cơ gan bàn chân thuộc nhóm cơ ở khoang sau của bắp chân. Thực hiện sự gấp cũng như duy trì tư thế đứng thẳng và là cơ quan trọng trong việc chống đỡ trọng lực. Ngoài ra, cơ dép cùng với cơ sinh đôi tạo thành nhóm cơ ba đầu cẳng chân (triceps surae)

Nguyên ủy

  • Mặt sau đầu và 1/4 trên xương mác.

  • Đường cơ dép và 1/3 giữa bờ trong xương chày.

  • Cung gân cơ dép (vòm giữa hai xương chày – mác).

Bám tận

  • Gân cơ dép hòa với gân cơ bụng chân → tạo thành gân gót (Achilles tendon) – là gân cơ khỏe nhất của cơ thể, được gắn vào mặt sau của xương gót chân). 

  • Bám tận vào mặt sau xương gót.

Dây thần kinh chi phối

  • Được điều khiển bởi dây thần kinh chằng (tibial nerve), bao gồm S1 và S2

Chức năng

  • Gấp gan chân (plantarflexion) bàn chân ở cổ chân (mạnh, đặc biệt khi gối gập vì không bị giới hạn như cơ bụng chân).

  • Giữ tư thế đứng thẳng lâu (cơ chống trọng lực)

 

CÁC BỆNH LÝ  LIÊN QUAN CƠ DÉP THƯỜNG GẶP

  • Căng giãn hoặc viêm → gây đau vùng bắp chân sâu.

  • Thường cùng cơ bụng chân gây chuột rút bắp chân.

  • Gân chung (Achilles) có thể bị viêm hoặc đứt → mất chức năng gấp gan chân.

TRIỆU CHỨNG: 

  • Cảm giác đau, đau âm ỉ khi thực hiện các động tác chân như các bài tập giãn cơ, chạy nhảy, khi có lực tác dụng lên gân Achilles.

  • Cơ đau tồn tại phần bắp chân, phía giữa hoặc 2 bên, và dọc theo các sợi cơ.

  • Bắp chân yếu và khả năng uốn cong kém, nhất là khi gập đầu gối.

  • Thông thường, cơ đau thường khởi phát vào đầu mỗi lần tập, giảm dần theo thời gian nhưng trở lại sau khi bài tập kết thúc. Cơn đau thường phổ biến ở 3 khu vực: gân gót chân, vùng chuyển giữa gân gót chân và cơ dép, khu vực giữa hoặc đỉnh của cơ.

 

NGUYÊN NHÂN:

  • Rách một phần là trường hợp phổ biến ở chấn thương cơ dép, thường chấn thương xảy ra tại điểm nối giữa cơ dép với gân gót chân (Achilles tendon), gây viêm.

  • Chấn thương thường xảy ra ở những người luyện tập quá sức, chủ yếu là do chạy bộ.

  • Chấn thương ở cơ dép khác với chấn thương ở cơ sinh đôi vì thường gây ra bởi những hành động bất ngờ, như nhảy hoặc chạy nước rút. 

  • Ngoài ra, đau bắp chân đột ngột kèm theo sưng và tấy đỏ có thể do chứng huyết khối mạch sâu (thrombosis) (DVT), gây ra tắc phổi (pulmonary embolism) (PE). 

  • Bên cạnh đó, một nguyên nhân khác là hội chứng cơ dép (soleus syndrome), gây ra sự trượt bất thường của cơ ra khỏi vị trí ban đầu, thường gặp ở vũ công, cần được chăm sóc cẩn thận hoặc phẫu thuật cân mạc gan chân (fasciotomy).