Cơ chày sau (Tibialis posterior muscle) là cơ nằm ở sâu trung tâm và là cơ sâu nhất ở khu sau cẳng chân. Cùng với cơ kheo, cơ gấp dài các ngón chân và cơ gấp dài ngón chân cái tạo thành nhóm cơ sâu của khoang sau cẳng chân.

Các cơ này nằm sau xương chày, xương mác và màng gian cốt (interosseous membrane). Cơ bị che bởi cơ sinh đôi và cơ dép và được gắn vào giữa xương bàn chân và xương cẳng chân.

Nguyên ủy

  • Phần trong bắt nguồn từ phần trên 2/3 xương chày, phía dưới đường cơ dép (soleal line) và từ mặt sau của màng gian cốt cẳng chân.

  • Phần ngoài bắt nguồn từ phía trên 2/3 mặt sau xương mác.

  • Hai phần này kết hợp lại thành một bụng cơ duy nhất và chạy về phía bàn chân. Tại cổ chân, gân cơ dần được hình thành và vòng ra sau của mắt cá trong của xương chày. Tiếp tục, gân cơ đi qua đường hầm cổ chân (tarsal tunnel), sâu vào mạc giữ cơ gấp bàn chân (flexor retinaculum).

Bám tận

  • Gân cơ phân thành 2 nhánh: phần nông và phần bên.

  • Phần nông có những sự phân chia lớn, gắn vào bề mặt gan bàn chân của xương cổ chân, chủ yếu gắn vào lồi củ (tuberosity) của xương ghe (navicular bone) và xương nêm trong (medial cuneiform bone).

  • Phần bên – phần sâu hơn và có sự phân chia nhỏ hơn, gắn vào xương nêm trong và ngoài, xương hộp và nền của xương đốt bàn chân thứ 2, 3 và 4.

Dây thần kinh chi phối

  • Được điều khiển bởi dây thần kinh chày, bao gồm L4, L5

Chức năng

  • Gập bàn chân ở khớp cổ chân (talocrural joint), hỗ trợ các cơ khác để giúp nâng gót bàn chân lên khi chân đặt xuống đất, thể hiện qua việc đi chạy bộ hoặc những động tác thể dục.

  • Đảo bàn chân ở khớp sên gót (subtalar joint), thông qua việc này, cơ chày sau giúp ngăn chặn việc cơ thể lắc lư sang 2 bên khi đứng một chân, giúp giữ thăng bằng.

  • Ngoài ra, cơ còn hỗ trợ nâng cao, kéo căng và củng cố vòm dọc trong (medial longitudinal arch) của bàn chân, hành động này giúp phân bổ trọng lượng cơ thể khi chân đặt xuống đất.

 

CÁC BỆNH LÝ  LIÊN QUAN CƠ CHÀY SAU THƯỜNG GẶP

Đứt cơ chày sau (Tibialis posterior rupture):

  • Các triệu chứng gồm sưng dọc theo mặt trong của bàn chân và cổ chân, đau ở vòm trong và có thể sờ thấy cơn đau giữa mắt cá trong và xương ghe. Ngoài ra còn có viêm ở khớp cổ chân và khớp xương sên – ghe (talonavicular).
  • Chủ yếu xảy ra ở độ tuổi trung niên, thường do những công việc đòi hỏi đứng trong thời gian dài. Ngoài ra, ở độ tuổi 20 – 40, thường xảy ra do gặp tai nạn trong khi tham gia các môn thể thao có liên quan đến bàn chân.

 

Hội chứng căng xương chày trong (Medial Tibial Stress Syndrome – MTSS) hay Hội chứng ống cổ chân (Shin-Splint Syndrome)

  • Triệu chứng biểu hiện là cơ đau âm ỉ ở 2/3 mặt sau và trong xương chày và trở nên trầm trọng hơn khi chạm vào, có thể xuất hiện phù nề ở vùng bị đau kéo dài vài ngày.
  • Là một dạng chấn thương thể thao do lạm dụng quá mức, đặc biệt là những vận động, vũ công và bộ đội. Thường do gặp tai nạn hoặc mắc lỗi thao tác trong lúc luyện tập; chạy hoặc vận động vượt quá khả năng của cơ thể; liên quan đến những thay đổi như tăng khoảng cách, cường độ và thời gian luyện tập. Ngoài ra, những người thừa cân cũng dễ mắc phải hội chứng này.

 

Rối loạn chức năng gân cơ chày sau (Tibialis Posterior Tendon Dysfunction – TPTD)

  • Xuất hiện cơn đau và sưng dọc theo mặt trong của bàn chân và cổ chân, khó khăn khi đứng nhón, đi cầu thang hoặc trên bề mặt gồ ghề.
  • Nguyên nhân chính được cho là do sự lặp đi lặp lại các chấn thương nhỏ. Bên cạnh đó, phẫu thuật liên quan đến cơ chày sau cũng góp phần gây ra tình trạng này do tạo ra một lực căng lớn lên phía sau mắt cá trong. Ngoài ra, các nguyên nhân khác gồm co thắt mạc giữ cơ gấp bàn chân, Những thoái hóa liên quan đến viêm xương khớp. 

 

Chứng thả bàn chân – rũ chân – bàn chân rớt (Foot drop – high steppage gait)

  • Khó khăn khi nâng chân về phía trước, chân bị kéo lê trên sàn. Thông thường, chứng thả bàn chân chỉ ảnh hưởng đến một bên chân.
  • Gây ra bởi sự suy yếu hoặc tê liệt của cơ nâng phần phía trước bàn chân, gồm:
  • Tổn thương hệ thần kinh: do dây thần kinh bị đè nén, trong đó bệnh nhân tiểu đường thường dễ bị rối loạn thần kinh kèm với chứng thả bàn chân.
  • Rối loạn cơ hoặc hệ thần kinh: bệnh teo cơ, bạn liệt…
  • Rối loạn não hoặc tủy sống: xơ cứng teo cơ bên (ALS), đa xơ cứng hay đột quỵ.