Cơ bụng chân – cơ sinh đôi (Gastrocnemius muscle) là cơ lớn nằm ở phía sau và ngoài cùng của cẳng chân, chiếm phần lớn thể tích của bắp chân. Cùng với cơ dép (Soleus muscle) tạo nên nhóm cơ gọi là cơ tam đầu (Triceps surae) và thực hiện nhiều hoạt động cơ bản như đi bộ, chạy, nhảy.

Nguyên ủy

  • Đầu trong bắt nguồn từ mặt khoeo (popliteal surface) và mặt sau của lồi củ trong (medial condyle) của trục xương đùi (femoral shaft).

  • Đầu ngoài bắt nguồn từ một mặt ngoài nhỏ phía trên của lồi củ ngoài (lateral condyle) của xương đùi

  • Ngay phần mào dưới của hố khoeo (popliteal fossa), hai đầu kết hợp với nhau tạo thành 1 bụng cơ kéo dài duy nhất, là phần phồng to ra và chiếm phần lớn thể tích của bắp chân. Đến phần giữa bắp chân, các cơ dần dần hình thành lớp mạc rộng và thu hẹp, kết hợp với cơ dép nằm sâu bên trong tạo thành gân cơ Achilles

Bám tận

  • Hai đầu hợp lại thành bụng cơ → gân chung với cơ dép (gân gót – Achilles tendon là gân cơ khỏe nhất của cơ thể, được gắn vào mặt sau của xương gót chân). 

  • Bám tận vào mặt sau xương gót.

Dây thần kinh chi phối

  • Được điều khiển bởi dây thần kinh chằng (tibial nerve), bao gồm S1 và S2

Chức năng

  • Gấp gan chân (plantarflexion) bàn chân ở cổ chân (đặc biệt khi gối duỗi).

  • Gấp gối (do nguyên ủy từ xương đùi).

  • Hỗ trợ giữ thăng bằng khi đứng

 

CÁC BỆNH LÝ  LIÊN QUAN CƠ BỤNG CHÂN THƯỜNG GẶP

Tennis leg: 

  • Thường xảy ra ở những người chơi tennis, cầu lông. Cơn đau thường diễn ra đột ngột, nhói ở phía sau của bắp chân.

  • Nguyên nhân thường do sự đứt gãy khu vực giữa gân và cơ của đầu trong cơ sinh đôi, xuất phát từ việc duỗi cơ quá mức thông qua mở rộng hoàn toàn đầu gối và gập mắt cá chân.

Viêm gân gót chân:

  • Các triệu chứng thường bao gồm đau nhói ở phía sau của gót chân, cùng với sự phình ra của gân cơ khi chèn vào xương gót. Thường gặp ở người lớn tuổi.

  • Gây ra bởi sự dày lên bất thường của gân gót chân và chỗ chèn của gân. Nguyên nhân từ sự căng cơ bị lặp đi lặp lại, dẫn đến sự dị sản sụn (cartilaginous) và xương. 

Đứt gân gót chân:

  • Thường gặp ở những người chơi thể thao. Vết đứt hoàn toàn phổ biến hơn và xảy ra ở khoảng 4 – 6 cm phía trên chỗ chèn vào xương gót, có thể nghe được tiếng “bựt” khi gân bị đứt, cảm giác cơ cuộn lên phía trên của cẳng chân, cảm thấy đau nhói, sưng ở bắp chân và không thể đứng.

  • Nguyên nhân do nhảy, gập bàn chân về phía cẳng chân quá mạnh hoặc va chạm trực tiếp vào gân. Ngoài ra, một số dược phẩm kháng sinh có thể làm tăng nguy cơ gây ra đứt gân gót chân.

Viêm bao gót chân:

  • Thường gây đau ở phần sau của gót chân.

  • Chạy đường dài, bóng rổ hoặc quần vợt gây ra ma sát quá mức do chuyển động của gân dẫn đến viêm.

Chuột rút:

  • Những cơn co thắt đột ngột đau đớn ở phần bắp chân, thường là đầu trong của cơ sinh đôi.

  • Do tập thể thao quá sức hoặc do mất nước, thiếu khoáng chất. Ngoài ra, vài nguyên nhân nghiêm trọng bao gồm: suy thận, giảm năng tuyến giáp (hypothyroidism), nghiện rượu, tiểu đường…